ÇALIŞAN GAZETECİLER GÜNÜ VE İŞSİZ GAZETECİLER

Bugün 10 Ocak Çalışan Gazeteciler Günü. Yarım asra yaklaşan gazeteciliğimde sektörde nice değişimler yaşandı. Bir çok meslek dalında olduğu gibi bizler için de bir gün düşünülmüş..

“Çalışan Gazeteciler Günü”, geleneksel olarak medya çalışanlarının emeğini görünür kılmayı amaçlayan bir gün. O nedenle; aktif gazeteciler bugün birçok kesimce hatırlanıyorlar. Takvimler “Çalışan Gazeteciler Günü”nü gösterdiğinde ekranlarda, kürsülerde ve kutlama mesajlarında hep aynı cümleler dolaşır: “Toplumun gözü, kulağı ve dili olan basın emekçileri…”
Oysa bu cümlelerin gölgesinde kalan, adı anılmayan çok daha kalabalık bir kitle var; Çalışamayan gazeteciler. İş bulamayan, mesleğinden uzaklaştırılan, yıpratılan, umudunu yitirmiş, meslekten soğumuş gazeteciler..

Bugün birçok gazeteci, yıllarca okudukları bölüme, verdikleri emeğe, yaptıkları haberlere rağmen iş bulamıyor. Medya patronajının daralması, tekelleşme, siyasi ve ekonomik baskılar, güvencesiz çalışma biçimleri ve dijital dönüşüm; gazetecileri ya işsiz bıraktı ya da meslek dışına itti. Bir grup gazeteci geçinebilmek için bambaşka sektörlerde çalışıyor, kimisi serbest çalışıyor ama emeğinin karşılığını alamıyor, kimisi ise iş bulma umudunu kaybetmemek için her gün yeniden başvurular yapıyor.

Gazetecilik mesleği, son yıllarda medya ekonomisindeki dönüşümler, dijitalleşme süreçleri ve üretim pratiklerinin yeniden yapılanması sonucunda önemli bir darboğazdan geçmektedir. Geleneksel haber merkezlerinin küçülmesi, basılı yayınların sayısal olarak azalması ve gelir modellerinin dönüşmesi; özellikle genç ve iş arayan gazeteciler açısından istihdam olanaklarını daraltmıştır.

O nedenle, gazetecilerin istihdam alanlarını genişletecek, gazeteciliğe yakın meslek alanlarıyla entegrasyon için çalışmalar yürütmek gerekmektedir..
Öncelikle gazetecilik istihdamının yalnızca klasik gazete, televizyon ve ajanslarla sınırlı bir alan olarak düşünülmesi, günümüz koşullarında açıklayıcı olmaktan çıkmıştır. Haber üretimi giderek çoklu platformlara yayılmakta; dijital yayıncılık, veri gazeteciliği, içerik stratejisi, podcast haberciliği ve görsel-işitsel anlatılar gibi yeni alanlar ortaya çıkmaktadır. Bu bağlamda işsiz gazeteciler için en önemli başlıklardan biri, mesleki becerilerin bu yeni alanlara uygun biçimde yeniden tanımlanmasıdır. Veri okuryazarlığı, temel istatistik bilgisi, dijital araç kullanım becerileri ve çoklu ortam (multimedya) anlatım teknikleri; gazetecinin istihdam edilebilirliğini artıran anahtar yetkinlikler hâline gelmiştir.

Üniversiteler, meslek örgütleri ve yaşam boyu öğrenme merkezlerinin bu becerilere yönelik sertifika ve kısa programlar sunması, istihdamı doğrudan destekleyen bir mekanizma olarak değerlendirilebilir. İletişim fakültelerinde, halk eğitim merkezlerinde, belediyelerin kültür birimlerinde ve gençlik merkezlerinde temel medya okuryazarlığı, dijital güvenlik, haber okuma ve doğrulama eğitimleri verilmesi; hem toplumsal fayda üretir hem de gazetecilere yeni bir mesleki rol kazandırır. Bu tür programlar, gazeteciliğin yalnızca haber üretimi değil, aynı zamanda bilgiye erişim ve eleştirel düşünme eğitimine katkı sunan bir kamu hizmeti niteliği taşıdığını da hatırlatır.

Bir diğer önemli bir konu ise yerel destektir. Yerel gazetecilik ve topluluk temelli habercilik alanlarının güçlendirilmesi toplum için önemli bir kazançtır. Ulusal ölçekte daralan istihdam alanları, yerel düzeyde yeni olanaklara dönüşebilmektedir. Kent çalışmaları, çevre, yerel ekonomi, kültürel miras ve sosyal politika gibi alanlarda uzmanlaşan gazeteciler; yerel yönetimler, sivil toplum kuruluşları, araştırma merkezleri ve bölgesel medya platformlarında istihdam edilebilir. Bu amaçla yerel haber ağlarının desteklenmesi, mikro-finansman modelleri ve proje temelli fon mekanizmalarının yaygınlaştırılması; hem habercilik niteliğini hem de istihdam kapasitesini artırma potansiyeline sahiptir.

Gazeteciler için bir başka genişleyen alan, bilgi üretimi ve içerik tasarımı ekosistemidir. Akademik kurumlar, düşünce kuruluşları, araştırma şirketleri, kültür-sanat kurumları ve uluslararası organizasyonlar; raporlama, analiz yazımı ve kamuya dönük içerik üretimi gibi faaliyetlerde gazetecilik becerilerine ihtiyaç duymaktadır. Haber yazımı, derleme, doğrulama ve anlatı kurma yetenekleri; bu kurumlarda değerli ve doğrudan aktarılabilir yetkinliklerdir.

Dolayısıyla gazetecilik istihdamının yalnızca “medyada çalışmak” ile özdeş görülmemesi, farklı bilgi sektörleriyle daha geçirgen ilişkiler kurulması önem taşımaktadır.

Ayrıca, gazetecilerin kendi girişimlerini kurmaları da istihdamın genişletilmesi açısından önem taşımaktadır.
Küçük ölçekli dijital yayınlar, tematik bültenler ve bağımsız araştırma platformları; düşük maliyetlerle hayata geçirilebilmekte ve zaman içinde sürdürülebilir gelir modellerine kavuşabilmektedir. Girişimcilik destekleri ve genç gazetecilere yönelik hibe programları, bu tür oluşumların çoğalmasına katkıda bulunabilir.

Sonuç olarak, çalışamayan gazeteciler sorunu yalnızca daralan istihdamın pasif bir sonucu olarak görülmemelidir. Değişen iletişim ortamı, riskler kadar yeni olanaklar da barındırmaktadır. Dijitalleşme, uzmanlaşma, yerelleşme, eğitim faaliyetleri ve girişimcilik; gazetecilik mesleği için alternatif ve çoğul istihdam kanalları açmaktadır.
Bu potansiyelin hayata geçirilebilmesi için mesleki becerilerin güncellenmesi, destek mekanizmalarının geliştirilmesi ve gazeteciliğin farklı bilgi sektörleriyle daha güçlü bağlar kurması gerekmektedir. Böylelikle “çalışamayan gazeteciler” olarak tanımlanan geniş kesim, yalnızca iş arayan değil, yeni iletişim ortamının aktif öznesi hâline gelebilir.

Bu çerçeve de, vurgulamak isterim ki; Bugün bir kutlama günü olmanın yanı sıra bir hatırlama ve yüzleşme günü olarak da ele alınmalı…

ADNAN ONAY