DÜZELTMEYE DEĞİL,BOZMAYA AYARLI COĞRAFİ KADERİMİZ

Haber/Makale:Adnan ONAY

Rize, Trabzon, Artvin ve Giresun gibi illerde yaşanan bu felaketler, hem doğal hem de insan kaynaklı faktörlerin birleşimiyle ortaya çıkmakta.

Bölgenin dik yamaçlı dağları, dar vadileri ve kısa, hızlı akan akarsuları, yoğun yağışların hızla sele dönüşmesine neden olur. Toprak, sürekli yağışlarla suya doyar ve yeni yağışları ememez; bu da taşkınları ve heyelanları tetikler.

Örneğin, Eylül 2025’te Rize ve Giresun’da kaydedilen 272-303 kg/m²’lik yağışlar, toprağın kapasitesini aşarak köprülerin yıkılmasına ve ailelerin tahliyesine yol açtı.

 

İklim, bu felaketlerin temel nedenlerinden biridir. Bölge, yılda 2.000-2.500 mm yağış alır ve saatte 50-100 kg/m²’yi bulan sağanaklar yaygındır. Karadeniz’in nemli havası ile Akdeniz’den gelen sıcak hava akımları, ani ve şiddetli fırtınaları tetikler. Küresel iklim değişikliği, bu tabloyu daha da ağırlaştırır. Artan sıcaklıklar, yağış rejimini değiştirerek daha yoğun ve lokal yağışlara yol açar. Uzmanlar, son 10 yılda ekstrem hava olaylarının %20-30 oranında arttığını belirtir. Özellikle yaz sonu ve sonbahar ayları, bu riskin en yüksek olduğu dönemlerdir.

 

İnsan faaliyetleri de felaketlerin şiddetini artırır. Ormansızlaşma, toprağın su tutma kapasitesini azaltır; dere yataklarına yapılan evler ve yapılar, su akışını engelleyerek taşkınları büyütür. Rize gibi illerde, su akış yollarının yok edilmiş olması, yetersiz drenaj sistemleri ve tıkanmış kutu menfezler, suyun birikmesine neden olur. Üstelik, dere ıslahı ve taşkın planlamaları genellikle yetersiz kalır; örneğin, 400-500 yıllık taşkın senaryoları dikkate alınmaz. Bu plansız kentleşme, felaketlerin yıkıcı etkisini katlar.

 

Sonuç olarak; Doğu Karadeniz’deki sel ve heyelanlar, coğrafi yapı, iklim değişikliği ve insan kaynaklı hataların birleşimiyle kronik bir sorun haline gelmiştir. 2025 Eylül’ünde yaşanan olaylar, bu risklerin devam ettiğini gösterir.

Sorunun çözümü için ormanların korunması, bilime aykırı , rantsal yatırımlara izin verilmemdere yataklarının temizlenmesi, erken uyarı sistemlerinin güçlendirilmesi ve sürdürülebilir kentleşme politikaları şarttır.

Ayrıca; Meteoroloji ve AFAD uyarılarını takip etmek, bireysel önlem açısından kritik önem taşır. Bölge, doğasıyla olduğu kadar riskleriyle de dikkat çeker; bu nedenle, hem bireysel hem de toplumsal bilinçle hareket etmek, felaketlerin etkisini azaltmada hayati bir adım olacaktır.