EĞİTİM, İTAAT EDEN DEĞİL; SORGULAYAN NESİLLER YETİŞTİRMELİ

Paulo Freire’nin sözü, eğitim sistemlerinin önüne konulmuş önemli bir ölçüttür:

“Eğitim, itaat eden insanlar değil; soru sorabilen insanlar yetiştirdiğinde anlam kazanır.”

Peki, Türkiye’de çocuklarımızı ne kadar soru sormaya teşvik ediyoruz? Eğitim sistemimiz ezberleyen öğrenciler mi, yoksa düşünen, üreten ve sorgulayan bireyler mi yetiştiriyor?

Bu soruyu yalnızca eğitimcilerin değil, geleceğini düşünen herkesin sorması gerekiyor.

EZBERİN ÖTESİNDE BİR EĞİTİM: DÜNYA NE YAPIYOR, BİZ NEREDEYİZ?

Eğitimde başarıyı yalnızca sınav sonuçlarıyla ölçmek büyük bir yanılgıdır. Önemli olan, öğrencinin öğrendiğini hayatın içinde kullanabilmesi ve karşılaştığı sorunlara çözüm üretebilmesidir.

DÜNYA ÖRNEKLERİ BİZE NE SÖYLÜYOR?

Eğitimde öne çıkan ülkelerin uygulamalarına baktığımızda önemli farklılıklar görüyoruz.

* Finlandiya: Öğrencinin bireysel gelişimine, öğretmenin mesleki niteliğine, araştırmaya ve öğrenme merakına önem veriyor.

* Estonya: Dijital eğitim, bilimsel düşünme ve problem çözme becerileriyle Avrupa’nın başarılı eğitim sistemleri arasında yer alıyor.

* Singapur: Matematik ve fen bilimlerinde güçlü sonuçlar alırken analitik düşünme, uygulama ve problem çözme becerilerini öne çıkarıyor.

* Japonya: Disiplinin yanında sorumluluk, iş birliği, üretkenlik ve toplumsal yaşam becerilerini eğitimle bütünleştiriyor.

Bu ülkelerin ortak noktası, çocuğu yalnızca bilgiyle donatmak değil, bilgiyi kullanabilen bir birey olarak yetiştirmeye çalışmalarıdır.

TÜRKİYE’NİN KARNESİ: BAŞARI VAR, EKSİKLER DE VAR!

Burada hakkaniyetli olmak gerekiyor. Türkiye’nin eğitimdeki bütün çabalarını başarısızlık olarak nitelendirmek doğru değildir.

OECD’nin 8 Eylül 2026 tarihinde açıkladığı PISA 2025 sonuçları önemli gelişmeler ortaya koyuyor.

Türkiye’nin 15 yaş grubu öğrencileri:

* Fen bilimlerinde 494 puan alarak 482 olan OECD ortalamasını geçti.

* Okuma becerilerinde 472 puanla 461 olan OECD ortalamasının üzerine çıktı.

* Matematikte 462 puan alarak 463 olan OECD ortalamasına yaklaştı.

Bunlar küçümsenecek sonuçlar değildir. Türkiye, 2022’ye göre üç alanda da gelişme gösterdi. Ancak aynı araştırmada bilgisayar ortamında karmaşık problem çözme becerilerinde Türkiye’nin 473 puanda kalması, 500 puanlık OECD ortalamasının gerisinde bulunması düşündürücüdür.

İşte asıl üzerinde durmamız gereken nokta budur: Çocuklarımız bilgi öğreniyor; peki bu bilgiyi yeni bir sorunu çözmek için ne kadar kullanabiliyor?

EĞİTİMDE DEĞİŞMESİ GEREKEN ANLAYIŞ

Bir öğrenci öğretmenine soru sorduğunda bu, öğretmene karşı gelmek değildir. Aksine, öğrenme isteğinin göstergesidir.

Sınıfta yalnızca öğretmenin konuştuğu, öğrencinin dinlediği bir eğitim anlayışı artık yeterli değildir.

Çocuklarımıza;

* Ezberlemek yerine araştırmayı,

* Hazır cevapları kabul etmek yerine sorgulamayı,

* Yanlış yapmaktan korkmak yerine denemeyi,

* Yarışmak kadar paylaşmayı,

* Bilgiyi tüketmek yerine üretmeyi öğretmeliyiz.

Öğretmen, yalnızca ders anlatan kişi değil; öğrencisinin merakını uyandıran, yeteneğini keşfeden ve ona yol gösteren rehber olmalıdır.

Elbette bunun için öğretmenin ekonomik ve sosyal koşulları iyileştirilmeli, mesleki gelişimi desteklenmeli, okullar arasındaki imkân farklılıkları azaltılmalı ve eğitim politikaları günübirlik değişikliklerden kurtarılmalıdır.

BİR EMEKLİ EĞİTİM MÜFETTİŞİ OLARAK ÇAĞRIMDIR!

Yıllarını öğretmenliğe, okul yöneticiliğine ve eğitim müfettişliğine vermiş biri olarak şuna inanıyorum:

Bir ülkenin en büyük yatırımı beton binalar değil, düşünen insan yetiştirmektir.

Biz çocuklarımıza yalnızca doğru cevapları öğretirsek, onlar sınavlarda başarılı olabilirler. Ancak doğru soruları sormayı da öğretirsek hayatın karşısında güçlü durabilirler.

Eğitim sistemi, öğrencinin elini kaldırıp soru sormasından korkmamalı; tam tersine, o eli cesaretlendirmelidir.

Çünkü sorgulamayan nesiller başkalarının düşüncelerini tekrar eder. Sorgulayan nesiller ise yeni fikirler, yeni buluşlar ve yeni ufuklar ortaya koyar.

Unutmayalım: Bir ülkenin geleceği, çocuklarının kaç soru çözdüğüyle değil, henüz kimsenin sormadığı kaç doğru soruyu sorabildiğiyle de şekillenir.

Bizim ihtiyacımız itaat eden değil, düşünen; ezberleyen değil, üreten; susan değil, sorgulayan nesillerdir.

Eğitimde hedefimiz yalnızca sınav kazanan çocuklar değil, hayatı anlayan, bilime inanan, özgür düşünen ve ülkesine değer katan insanlar yetiştirmek olmalıdır.

ÇÜNKÜ EĞİTİMİN GERÇEK BAŞARISI, SORU SORABİLEN BİR NESİL YETİŞTİRMEKTİR!

 

Fethi KARADENİZ
Emekli Eğitim Müfettişi
Araştırmacı Yazar