Emin Kanbur’dan Rize’nin Şehir Hafızasına Sahip Çıkma Çağrısı

Şehirler sadece betonlarla değil, hafızalarıyla yaşar”

Rize’nin geçmişine tanıklık eden yapıların birer birer ortadan kalktığını belirten Emin Kanbur, şehirlerin yalnızca modern binalar ve yeni yollarla değil, geçmişten taşıdığı anılar, kültürel değerler ve tarihî yapılarla anlam kazandığını ifade etti.

 

“Vicdanın Sesi” başlığıyla kaleme aldığı değerlendirmede, kıymetli hocası Prof. Dr. Emin Gürses’in yıllar önce kendisine söylediği sözleri hatırlatan Kanbur, 1960’lı yıllardan sonra Türkiye’de uygulanan mimari anlayışın şehirlerin otantik dokusuna zarar verdiğini savundu.

 

Kanbur, Prof. Dr. Emin Gürses’in kendisine, “1960’lı yıllardan sonra bu ülkeye uygulanan mimari anlayışla birlikte yüzyıllardır oluşturduğumuz otantik mimari doku, bilinçli ya da bilinçsiz şekilde ortadan kaldırıldı. Yerine ise bize ait olmayan, ruhsuz, soğuk, keskin hatlara sahip ve birbirinin aynı resmî binalar yapıldı” dediğini aktardı.

 

Aradan geçen yılların ardından bu tespitin doğruluğunu daha iyi anladığını ifade eden Kanbur, 1960’lı, 1970’li ve 1980’li yıllarda Türkiye’nin birçok noktasında inşa edilen resmî yapıların birbirine benzediğini, şehirlerin kültürel kimliğiyle bağ kurmayan tek tip mimari anlayışın yaygınlaştığını dile getirdi.

 

“Eski Valilik Binası Rize’nin Hafızasının Bir Parçasıydı”

 

Şehirlerin yalnızca beton yapılardan oluşmadığını vurgulayan Kanbur, kentlerin insanların anıları, yaşanmışlıkları ve ortak hafızalarıyla anlam kazandığını belirtti.

 

Kendisinin uzun yıllar muhtarlık yaptığı dönemde eski Rize Valiliği binasına defalarca gittiğini anlatan Kanbur, dönemin Rize Valisi Erol Uğurlu ile yapılan görüşmelerin, özel kalemde geçen bekleyişlerin, binanın altındaki merkez karakolunun ve vatandaşların sorunlarına çözüm aranan günlerin hafızasında önemli bir yer tuttuğunu söyledi.

 

Kanbur, araç plakalarına uygulanan yüksek trafik cezalarına tepki amacıyla Mehmet Aydoğan ile birlikte valilik binası önünde gerçekleştirdikleri park eyleminin de unutamadığı anılar arasında bulunduğunu ifade etti.

Eski Rize Valiliği binasının yıkılmasının yalnızca fiziksel bir yapının ortadan kaldırılması anlamına gelmediğini belirten Kanbur, “O binayla birlikte onlarca yılın hatıraları da yıkıldı” değerlendirmesinde bulundu.

 

Sahilde inşa edilen yeni valilik binasının daha büyük, kullanışlı ve teknolojik olabileceğini belirten Kanbur, buna rağmen eski yapının taşıdığı şehir hafızasının kaybolduğunu dile getirdi.

 

“Güvenliği Sağlarken Şehir Hafızası da Korunmalı”

 

Mehmet Akif Ersoy Ortaokulu için de benzer kararların gündemde olduğunu ifade eden Kanbur, depreme dayanıksız yapıların yenilenmesinin gerekli olduğunu ve insan hayatının her şeyden önemli olduğunu vurguladı.

 

Ancak güvenlik sağlanırken şehirlerin geçmişiyle bağını koruyacak çözümlerin de üretilmesi gerektiğini belirten Kanbur, “Güvenliği sağlarken şehir hafızasını da korumayı başarabilmeliyiz” dedi.

 

Türkiye’nin birçok ilini ve yurt dışında pek çok ülkeyi gezme fırsatı bulduğunu aktaran Kanbur; Şanlıurfa’nın tarihî sokakları, Mardin ve Midyat’ın taş yapıları, Diyarbakır Surları, Harput’un eski sokakları ve Ani Harabeleri’nin geçmişi günümüze taşıyan önemli değerler olduğunu ifade etti.

 

Modern şehirlerde cam cepheli, alüminyum kaplamalı ve yüksek katlı yeni yapıların bulunduğunu ancak tarihî şehir dokusunun da korunduğunu kaydeden Kanbur, geçmişini kaybeden şehirlerin ruhunu da kaybedeceğini söyledi.

 

“Rize’nin Tarihî Yapıları Birer Birer Kayboldu”

 

Fotoğraf makinesiyle doğup büyüdüğü Rize’yi adım adım dolaştığını anlatan Kanbur, çocukluğunun geçtiği Gülbahar Mahallesi’nde Eminoğlu Konağı’nı aradığını ancak yapının artık yerinde olmadığını belirtti.

 

Rize’nin tarihini yansıtan mahallelerdeki birçok tarihî konağın da ortadan kalktığını ifade eden Kanbur, AVM’nin yanında ayakta kalmaya çalışan bir konağın ve yalnızca birkaç tarihî yapının varlığını sürdürme mücadelesi verdiğini söyledi.

 

Tarihî yapıların yerini sekiz, on ve on iki katlı apartmanların aldığını dile getiren Kanbur, şehir merkezinde de geçmişten günümüze ulaşabilen yapıların oldukça azaldığına dikkat çekti.

 

Atatürk Caddesi’nde Mavi Köşe’nin karşısında bulunan eski Şehir Kulübü binasının, oval sütunlarıyla geçmişten bugüne ulaşabilen ender yapılardan biri olduğunu belirten Kanbur, Ziraat Yokuşu’ndaki birkaç eski ev dışında Rize’nin şehir hafızasını yansıtan yapıların büyük ölçüde kaybolduğunu ifade etti.

 

Kanbur, bugün Rize’nin fotoğraflandığında yaklaşık 40-50 yıllık geçmişe sahip genç bir şehir görünümü verdiğini ancak kentin çok daha köklü ve zengin bir tarihe sahip olduğunu vurguladı.

 

“Eski Valilik Binası Kent Müzesi Olabilirdi”

 

Eski Rize Valiliği binasının yıkılmak yerine restore edilerek kültür evi, kent müzesi, sanat merkezi veya şehir hafızası müzesi olarak değerlendirilebileceğini ifade eden Kanbur, böyle bir yapının gelecek kuşaklara geçmişi anlatma fırsatı sunacağını söyledi.

 

Kanbur, eski binanın kapısında “Bu bina, uzun yıllar boyunca Rize’nin yönetim merkezi olarak hizmet vermiştir” ifadesinin yer alabileceğini belirterek, torunlarını o binaya götürüp muhtarlık yıllarındaki anılarını anlatabilmenin kendisi için büyük anlam taşıyacağını dile getirdi.

 

“İşte o zaman sadece bir bina göstermiş olmazdım. Bir şehrin yaşayan hafızasını anlatmış olurdum” diyen Kanbur, tarihî yapıların yalnızca mimari değer taşımadığını, aynı zamanda kentlerin ortak geçmişini geleceğe aktardığını vurguladı.

 

Tarihî Rize Çarşısı ve Kültür Sokağı Projesine Teşekkür

 

Rize Belediyesi tarafından hayata geçirilen Tarihi Rize Çarşısı ve Kültür Sokağı projelerini bu açıdan önemli bulduğunu belirten Kanbur, Rize Belediye Başkanı Rahmi Metin’e şehrin tarihî kimliğini yeniden görünür hale getirme çabaları nedeniyle teşekkür etti.

 

Yeni şehir hafızaları oluşturulurken geçmişten kalan değerlerin yok edilmemesi gerektiğini vurgulayan Kanbur, açıklamasını şu sözlerle tamamladı:

 

“Şehirler yollarıyla değil, anılarıyla yaşar. Bir şehrin hafızası silinirse, o şehir geleceğe eksik yürür.”