JAPONYA YAŞAMA TUTUNUYOR, TÜRKİYE’DE EMEKLİLİK HAYAT MÜCADELESİNE DÖNÜŞÜYOR!

Fethi KARADENİZ Emekli Eğitim Müfettişi

 

Bir ülkede insanlar yaşlandıkça hayattan kopmuyor, başka bir ülkede ise emeklilik insanın hayattan beklentilerini tüketiyorsa burada durup düşünmek gerekiyor.

 

Japonya’ya bakalım, Türkiye’ye bakalım. Aradaki fark yalnızca yaşam alışkanlıkları mı? Yoksa ekonomi, sosyal güvence, insan onuru ve devletin vatandaşına bakışı mı?

 

Japonya’da ileri yaştaki insanlar, imkânları ve sağlık durumları elverdiği ölçüde çalışmaya, üretmeye, sosyal hayata katılmaya devam ediyor. Çünkü insanın bir amacı, bir uğraşı, kendisini işe yarar hissettiği bir hayatı olması önemli.

 

Ama Türkiye’de nice emekli, yıllarca çalışıp ülkesine hizmet ettikten sonra hayatın en güzel yıllarını geçirmesi gereken dönemde geçim derdine mahkûm oluyor.

 

EMEKLİLİK Mİ, YOKSA HAYATTAN EMEKLİ OLMAK MI?

 

Japonya’da yaşlı insanlar çalışıyor. Üretiyor, öğreniyor, sosyal hayatın içinde kalıyor. 2023 verilerine göre Japonya’da 60-64 yaş grubunun yüzde 74’ü, 65-69 yaş grubunun yüzde 52’si çalışmaya devam ediyordu. 70 yaş üzerindekilerin de yüzde 18,4’ü istihdamdaydı.

 

Elbette Japonya’da uzun yaşamın tek nedeni çalışmak değil. Sağlık hizmetleri, beslenme, yaşam koşulları, sosyal ilişkiler ve ekonomik güvence de önemli. Ancak insanın kendisini toplumun dışında hissetmemesi, bir amacının olması da hayatın değerini artırıyor.

 

Peki, Türkiye’de emeklinin durumu ne?

 

Bir zamanlar sabah erkenden kalkıp işinin başına giden, ülkesine hizmet eden, çocuk büyüten, ev geçindiren insanlarımız bugün emekli maaşıyla ay sonunu getirmeye çalışıyor.

 

Bir emekli düşünün…

 

Kahvehaneye gitmek istiyor ama cebindeki parayı hesaplıyor. Ya bir arkadaşına rastlarsa? Ya bir çay ısmarlamak gerekirse? Belki de cebinde bir çayın parasını ayıracak imkânı yok.

 

İşte insanın onuruna dokunan yoksulluk tam da budur!

 

Emekli, arkadaşından kaçmak zorunda kalmamalı. Bir bardak çay ikram etmekten çekinmemeli. Torununa harçlık verirken kendi mutfak masrafını düşünmemeli.

 

Yıllarca çalışmış bir insanın yaşlılığında en büyük korkusu elektrik faturası, kira, pazar alışverişi ve ilaç masrafı olmamalı.

 

DÜNYA EMEKLİLERİ GEZİYOR, BİZİM EMEKLİLERİMİZ HESAP YAPIYOR!

 

Elbette her yabancı ülkenin emeklisi dünya turuna çıkmıyor. Ancak yeterli emekli geliri bulunan ülkelerde insanlar seyahat edebiliyor, hobilerine zaman ayırabiliyor, torunlarıyla tatil yapabiliyor.

 

Bizde ise pek çok emekli daha ayın ilk haftalarında bütçesinin hesabını yapmak zorunda kalıyor.

 

Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü’nün (OECD) verileri de bu tartışmaya ışık tutuyor. 2025 raporunda, 60-64 yaş grubunun istihdam oranının Türkiye’de yüzde 21’in altında, Japonya’da ise yüzde 84’ün üzerinde olduğu belirtiliyor.

 

Burada önemli bir ayrıntıyı da gözden kaçırmayalım: Japonya’da çalışmaya devam eden yaşlıların bir bölümü bunu yalnızca üretmek istedikleri için değil, gelir ihtiyacı nedeniyle de yapıyor. Yani mesele sadece çalışma kültürü değil, ekonomik güvence meselesidir.

 

Türkiye’de sosyal devlet kavramını sıkça kullanıyoruz.

 

Peki, sosyal devlet nedir?

 

Sosyal devlet, vatandaşına yalnızca çalışırken değil, çalışamayacak duruma geldiğinde de insanca yaşayabileceği koşulları sağlamaktır.

 

Sosyal devlet, emekliye sadaka vermek değildir. Yıllarca ödediği primlerin karşılığında insanca yaşayabileceği bir gelir sağlamaktır.

 

Emeklilik, insanın hayattan elini eteğini çekmesi değildir. Tam tersine, yıllarca ertelenmiş hayallerini gerçekleştirebileceği bir dönem olmalıdır.

 

Bir emekli tiyatroya gidebilmeli, kitap alabilmeli, memleketine seyahat edebilmeli, arkadaşlarıyla buluşabilmeli, torunlarına gönlünce harçlık verebilmelidir.

 

Bir insanın yaşlanması, hayattan vazgeçmesi anlamına gelmez.

 

OECD’nin 2025 Türkiye Ekonomik İncelemesi de emeklilik sistemindeki gelir eşitsizliklerine ve yaşlı nüfusun yoksulluktan yeterince korunamaması sorununa dikkat çekiyor.

 

ARTIK ŞU SORUYU SORALIM:

 

Biz emeklilerimizden daha ne kadar fedakârlık bekleyeceğiz?

 

Bu ülkenin öğretmeni, işçisi, memuru, çiftçisi, esnafı yıllarca çalıştı. Vergisini verdi, primini ödedi, ülkesine hizmet etti.

 

Şimdi istediği lüks bir hayat değil. İstediği, insan gibi yaşayabilmek.

 

Bir çayını içerken hesabını düşünmemek…

 

Bir arkadaşına rastladığında yolunu değiştirmemek…

 

Bir torununu sevindirirken kendi cebinden korkmamak…

 

Bunlar lüks değil, insan olmanın en temel ihtiyaçlarıdır.

 

Japonya’dan alacağımız ders, yaşlı insanları ölene kadar çalıştırmak değil; onları hayattan koparmamak, üretmek isteyenlere fırsat sunmak ve çalışamayacak durumda olanlara insanca yaşam güvencesi sağlamaktır.

 

Çünkü mesele yalnızca uzun yaşamak değil, yaşadığın yılları onurla geçirebilmektir.

 

EKONOMİ, EKONOMİ, EKONOMİ!

 

Bir ülkenin gelişmişliği yalnızca yollarıyla, köprüleriyle, binalarıyla ölçülmez. O ülkenin yaşlısına, emeklisine, dar gelirli vatandaşına nasıl davrandığıyla da ölçülür.

 

Ve unutmayalım:

 

EMEKLİSİNİ YAŞATAMAYAN BİR ÜLKE, GELECEĞİNE UMUT VEREMEZ!

 

Not: Japonya ve Türkiye karşılaştırmasında kullanılan istihdam oranları OECD ve Japonya Sağlık, Çalışma ve Refah Bakanlığının yayımladığı verilere dayanmaktadır. Çalışma oranları, tek başına yaşam memnuniyeti veya uzun ömür göstergesi değildir.