KANAYAN YARAMIZ: FAİLİ MEÇHUL ÖLÜMLER

ADNAN ONAY

 

Akın Gürlek’in Adalet Bakanı olarak atanmasının ardından faili meçhul dosyaların aydınlığa kavuşması için bir umut doğdu. Çeşitli illerde kuşkulu ölümler bir bir medyada konu edilmeye başladı. Adalet Bakanlığı nerede bir faili Meçhul dosya varsa onların yeniden incelenmesi için çalışma başlattı. Bu, ülkemiz açısından son derece önemli bir girişim. Adalete güveni artıracak son derece vicdani bir çıkış.

 

Adalet Bakanlığı’nın faili meçhul dosyalar için özel bir birim kurması, teknik bir düzenlemenin ötesinde, Türkiye’nin uzun süredir tartıştığı “çözülemeyen suçlar” meselesine doğrudan müdahale anlamı taşıyor. Bu adım, yalnızca eski dosyaların raflardan indirilmesi değil, aynı zamanda yargı pratiğinin geçmişe dönük olarak yeniden değerlendirilmesi demek. Özellikle kamuoyunda derin iz bırakmış, yıllarca sonuç alınamamış dosyaların yeniden açılması, devletin bu alandaki sorumluluğunu daha görünür hale getiriyor.

 

Faili meçhul dosyalar Türkiye’de sadece adli bir sorun değil, aynı zamanda toplumsal hafızayı etkileyen bir konu. Uzun yıllar boyunca çeşitli nedenlerle sonuçlandırılamayan cinayetler, kayıp vakaları ve şüpheli ölümler, hem mağdur yakınlarında hem de toplumun geniş kesimlerinde “adalet sağlanmadı” algısını güçlendirdi. Bu nedenle kurulacak özel birim, yalnızca suçluları bulma amacı taşımıyor; aynı zamanda yargıya olan güvenin yeniden inşası açısından da kritik bir rol üstleniyor.

 

Yeni birimin en önemli özelliği, dosyaları yüzeysel biçimde incelemek yerine derinlemesine analiz edecek olması. Gelişen kriminal teknikler, özellikle DNA incelemeleri ve dijital veri analizleri, geçmişte çözülemeyen birçok olayın bugün yeniden ele alınmasını mümkün kılıyor. Bu da yıllar önce “delil yetersizliği” nedeniyle kapanmış dosyaların aslında yeniden açılabilir olduğu anlamına geliyor. Dolayısıyla bu girişim, zaman aşımının fiilen aşılmasına yönelik bir irade olarak da değerlendirilebilir.

 

Gündeme gelen dosyalar, bu birimin nasıl bir yol izleyeceğine dair ipuçları veriyor. Yıllardır çözülemeyen ve kamuoyunda sembol haline gelen bazı cinayetler ile kayıp vakalarının yeniden incelenmesi, önceliğin “toplumsal infial yaratan” olaylara verileceğini gösteriyor. Bu yaklaşım bir yandan kamu vicdanını rahatlatma hedefi taşırken, diğer yandan da seçici bir dosya politikası izlenip izlenmeyeceği sorusunu gündeme getiriyor. Eğer incelemeler belirli dosyalarla sınırlı kalırsa, bu durum eleştirilere açık hale gelebilir.

 

Bu adımın arka planında, devletin geçmişteki soruşturma performansının dolaylı biçimde sorgulanması da var. Çünkü bir dosyanın yıllar sonra yeniden açılması, çoğu zaman ilk soruşturmanın eksik ya da hatalı yürütülmüş olabileceği ihtimalini gündeme getirir. Bu da sadece adli değil, idari ve hatta siyasi sorumluluk tartışmalarını beraberinde getirebilir. Dolayısıyla bu birim, farkında olarak ya da olmayarak, geçmiş uygulamaların denetlenmesine de zemin hazırlayacak.

 

Uluslararası örneklere bakıldığında, benzer “soğuk dosya” birimlerinin özellikle ABD ve Avrupa’da uzun süredir faaliyet gösterdiği görülüyor. Bu birimlerin en büyük başarısı, yıllar sonra ortaya çıkarılan yeni delillerle çözülen cinayetler oldu. Türkiye’deki girişim de benzer bir potansiyel taşıyor, ancak başarısı tamamen uygulamaya bağlı olacak. Kurumsal bağımsızlık, teknik kapasite ve siyasi müdahaleden uzak durulması bu noktada belirleyici unsurlar.

 

Sonuç olarak, Adalet Bakanlığı’nın bu adımı, doğru uygulanırsa hem bireysel adaletin sağlanması hem de toplumsal güvenin yeniden tesis edilmesi açısından önemli bir fırsat sunuyor. Ancak bu fırsatın gerçeğe dönüşmesi, yalnızca birim kurulmasıyla değil, somut sonuçlar üretilmesiyle mümkün olacak. Faili meçhul dosyalar yıllardır Türkiye’nin kapanmamış bir yarası olarak duruyor; bu girişim ya o yarayı iyileştirme sürecini başlatacak ya da beklentileri karşılayamazsa yeni bir hayal kırıklığına dönüşecek.