RİZELİ CUMHURİYETE İSYAN Mİ ETMİŞ!!!

Makale: Adnan ONAY

Yıllardan beri birileri, vaktiyle Güneysu’daki bazı hocaların şapka takmamaya direnmesi sonucunda yaşananları Cumhuriyete bir isyan olarak gösterme yarışında.

O nedenle, yurdun birçok yerinde Rizeliler asker öldüren, Cumhuriyet düşmanı, gerici, saltanatçı vb. söylemlerle hakir görülmekte. Sosyal medyada da sık sık biz, Rizelilere karşı bu yönde suçlamalara rastlıyorum.

 

Ne yazık ki, bunlara malzeme verenler de ilimizden destek buluyor..

Rizeli nasıl olur da kendi ilini dünyaya bu şekilde ilan eder, olmayanı olmuş gibi göstermeye çalışır?

 

Şapka kanunu 25 Kasım 1925 tarihinde çıkarıldı, 3 gün sonra da resmi gazetede yayımlanıp yürürlüğe girdi.

 

Bu tarihe kadar Rize’de herhangi bir olay var mı? Yok..

 

Peki, bu tarihe kadar hangi önemli değişimler yapıldı?

 

-Saltanat kaldırıldı

– Cumhuriyet ilan edildi

-Hilafet kaldırıldı(ki dışarıdaki bazı Müslümanlar bile karşı çıktı)

-Tekke ve zaviyeler kapatıldı(ki Rize’de mevcuttu)

-Şer’iyye ve Evkaf Vekâleti lağvedildi

-TSK’da şapka zorunlu yapıldı(1924)

-Gazi Paşa şapkasıyla yurt gezilerine çıktı(şubat 1925)

-Devlet memurlarının şapka giymesi zorunlu hale getirildi

-Devlet memurlarının şapka-fötr dışında fes, sarık gibi şeyler takmaları

yasaklandı.

 

Şimdi , bu ana kadar olan son derece önemli değişimler yapılırken, Şeyh Sait, din elden gidiyor diyerek silahlı isyana kalkışırken, yurdun birçok yerinde din adına benzer kıpırdanmalar olurken Rizelilerden bu yapılanlara karşı tek bir tepki yükseldi mi?

Hayır…!

 

Peki Potomya’da yaşanan olaylar ne zaman yaşanıyor?

 

Şapka kanunu tüm halk için zorunlu hale getirilip şapka takmayanların cezalandırılacağının kanunlaştırılmasından sonra..

 

Olaylar bundan sonra gelişiyor.

 

Yani isyan diye nitelendirilen şey kanunla şapka takılmasının zorunlu hale getirilmesi ve takmayanların cezalandırılmasıyla ilgili.. Tek neden o.

 

Düşünün; çıkarılan kanuna göre sadece şapka takmamak değil, başı açık tutmak bile suç!

İlle de başına şapka, fötr takacaksın.!

 

Yıllardır sarık takmayı sünnet bilerek önemseyen, şapkayı gavur işi görüp, onu takanların dinden çıkacağına inananların buna direnmesidir isyan dedikleri olaylar..

 

Olaylara karışanların tek istedikleri; şapka takmayanlara cezanın kaldırılması ve çıkarılmış olan kanunun (en azından) süresinin uzatılmasıydı.

 

Topluma yanlış bilgi verenlere sormak istiyorum; Eğer, halka şapkayı zorunlu kılan, takmayanlara cezayı ön gören kanun çıkmasaydı Potomya’da yaşanan olaylar yaşanacak mıydı?

 

Elbette ki hayır..!

 

O halde bunun adı nasıl Cumhuriyete, devlete karşı silahlı isyan oluyor?

Nerede, kime karşı silah kullanılmış?

 

Olanlar, sadece şapka kanununun halka zorunlu yapılması, takmayanların cezalandırılması kanununa tepkiydi. İstenilen kanunun değiştirilmesi, şapka kanununun sadece devlet görevlileriyle sınırlı tutulması, hiç olmasa bir süre askıya alınmasıydı.

 

Olaylarda bazılarının iddia ettiği gibi hiçbir asker öldürülmedi, hiç kimseye bir fiske dahi vurulmadı. Sadece olaylara karışmasınlar diye jandarmanın tüfekleri bir odaya kapatıldı ve kendileri de bir başka yerde güvenceye alındı.

 

Valiliğe gidilmedi, şehre inilmedi, kalabalık ulucamiden geri döndü, şehre inmekten, valiliğe gitmekten vazgeçildi.

 

Askerlere sonradan silahları verildi ve bütün bunlar birkaç saat içinde olup,bitti, kalabalık kendiliğinden dağıldı..

 

Bu gerçekleri örterek, çarpıtarak Rizeliyi Cumhuriyet düşmanı, asker katili göstermeye çalışmak son derece yanlış ve ilimize, Rizelilere zarar verici..

 

Bu konuda mahkeme zabıtlarının da yer aldığı iki güzel kitap var. Bu kitaplarda da durumun böyle olduğu gayet açık…