RİZELİLERİN GERÇEK NÜFUSU KONUSUNDA BELİRSİZLİK!

Rize’nin nüfusu son yıllarda yaklaşık 345 – 350 bin kişi bandında. Şehir, uzun yıllardır genel bir nüfus duraklaması ve kırsaldan merkeze göç eğilimi yaşıyor. Hatta daha önce şehir merkezine inenlerde batıdaki illerde yaşamlarını sürdürmeye devam ediyor. Genel fotoğraf bu olunca Türkiye genelinde, Rize’de yaşayanlardan biraz daha fazlasıyla Rize nüfusuna kayıtlı vatandaş sayısının 770 bini aştığı medyada paylaşılıp duruluyor.

Bu ifade her 2 Rizeliden (Rize nüfusuna kayıtlı) yalnızca 1’i memleketinde yaşıyor anlamına geliyor olsa da gerçeği yansıtmadığını düşünüyorum. Bu arada Rizelinin ekseriyette bir ayağı hep geride olduğundan göç yerine gurbet demeyi tercih ederek devam edeyim.

Medyada paylaşılan bu tabloya göre Rizeliler yaklaşık 800 bin kişilik nüfusu ile Türkiye’nin en güçlü hemşeri topluluklarından biri gibi gözükse de gerçek rakamın bunun çok çok üstünde olduğunu kendisi istatistik profesörü olan Rize Belediyesi eski başkanı Sayın Prof. Dr. Reşat Kasap hocamda söylüyor.

“Resmi kayıtlara göre Rizelilerin nüfusu 770 bin, doğru. Lakin Osmanlı döneminde ve Cumhuriyetin en az ilk 50 yılında Rize’den ayrılanlar kütüklerini de gittikleri yere almak durumunda kalıyordu. Bu durumu ve diğer etkenleri de dikkate alarak bir süre önce yaptığım bilimsel analizde Rizelilerin Türkiye’deki nüfusunun 1,2 milyon olarak tahmin etmiştim.”

Ben gözlemlerime dayanarak bu rakamın 1,2 milyondan daha fazla olabileceğini düşünüyorum. Bir çok parametre bunu ortaya koyuyor. En başlıcası Rizeli, son 50 yılda Rize’den İstanbul dahil Türkiye’nin farklı illerine taşınmadı. Cumhuriyet öncesi Osmanlı zamanında bile İstanbul’da gurbetçi, zanaatkar kimliği ve yöredeki fakirlik – işsizlik nedeniyle (çay yoktu en basiti) çok sayıda Rizeli vardı. Örneğin babamın halası (Nesime Köprülü), Rizeli Topçu Ailesinin referansı ile Kuzguncuk’a Köprülü Fazıl Ahmet Paşanın ailesine 1920 lerde gelin gelmişti. Ne o, ne çocukları bir kez olsun Rize’yi görmedi.

Şahit olduğum ilginç bir örnek…

Bir iş insanları derneğinin yemeğindeyiz. Çayeli kökenli (ama hiç Çayeli’ni görmemiş!) arkadaşımız Süleyman G, konu hemşerilikten falan açılınca “bu masada bile en çok Rizeli var, 5 kişiyiz” deyince bir arkadaşımızın eşi, “yanılıyorsunuz Bülent’te Rizeli, onu saymadınız” dedi.

Şaşirdik… Devam etti, “Biliyorsunuz, Bülent şehir dışı, yurt dışı çok yoğun çalıştığından evlenirken tüm resmi evrağı ben hazırlamak durumunda kalmıştım. Nüfustan kaydı aldığımda baktım ki, Bülent’lerin kökü Rize İkizdere. O zaman ben de şaşırmıştım, bana babasının da İstanbul’da doğduğunu söylemişti. O güne kadar evde konuşulmadığı ve nüfus idaresi ile işi olmadığından o da benden Rize kökenli olduğunu öğrenmiş oldu”!

İstanbul’da Bülent E. örneği çok Rize kökenli var, Reşat hocanın da dediği gibi eskilerde zorunluluk bir yana bilgisayar ağı olmadığından insanlar sıkıntı yaşamamak için nüfus kayıtlarını yaşadıkları illere naklediyorlardı. Bu nedenle “Rize nüfusuna kayıtlı Rizeliler” kadar kayıtlı olmayan Rizeliler gerçeği var karşımızda.

Bir iki not daha ekleyeyim.

Trekking amaçlı Kocaeli, Adapazarı güneyinde yer alan yaylalara çok çıktık. Yaşayanların çoğunun dedesinin dedesin dedesi zamanında genelde kan davasından kaçıp, buralara yerleşmiş. Bolu Kaynaşlı’nın bir köyünde denk geldim, asır önce yerleşmişler, gençler hiç Rize’yi görmemişler ama düğünlerini kemençe – armonikle yapıyor, lahana – muhlama ile besleniyorlar.

Farklı bir örnekle destekleyeyim…

Ekşioğlu, Kopuz ve diğer bazı kalabalık ailelerin beyan ettikleri toplam nüfus – akraba sayısı bile bu kadar var. Demek ki istatistiğe yansıyamamış kısmımız çok çok daha fazla.

Recep Ali AKSOYLU