1 KASIM: BİR TAHT YIKILDI, BİR MİLLETİN GELECEĞİ YENİDEN YAZILDI!

Fethi KARADENİZ Araştırmacı Gazeteci

 

1 Kasım, Türk tarihinin takvim yaprakları arasında sıradan bir gün değildir. Bu tarih, bir milletin kulluktan vatandaşlığa, saray iradesinden millî egemenliğe ve eski dünyanın kalıplarından çağdaş bir geleceğe yönelişinin iki önemli dönüm noktasını hatırlatır.

 

1 Kasım 1922’de saltanat kaldırıldı. 1 Kasım 1928’de ise Türk alfabesini değiştiren kanun kabul edildi. Aralarında altı yıl bulunan bu iki tarihî karar, Cumhuriyet’in kuruluş felsefesini anlamak bakımından son derece önemlidir.

 

Birincisi, egemenliğin kaynağını değiştirdi. İkincisi, milletin okuma, yazma ve eğitim hayatında yeni bir kapı açtı.

 

Çünkü bir milletin geleceği, ne yalnızca saraylarda ne de yalnızca geçmişin alışkanlıklarında saklıdır. Gelecek, milletin kendi iradesiyle kurulur.

 

### Saltanatın sonu: Egemenlik artık milletindir

 

Osmanlı Devleti, Birinci Dünya Savaşı’nın ardından büyük bir yıkımla karşı karşıya kalmıştı. İstanbul işgal altındaydı. Anadolu’da ise Mustafa Kemal Paşa’nın önderliğinde Millî Mücadele yürütülüyordu.

 

Lozan Barış Konferansı’na hem Ankara hem İstanbul hükümetinin davet edilmesi, ülkede iki ayrı hükümet görüntüsü ortaya çıkarmıştı. Bu tarihî çelişkiyi ortadan kaldırmak gerekiyordu.

 

Türkiye Büyük Millet Meclisi, 1 Kasım 1922’de saltanatı kaldırdı. Böylece yüzyıllardır devam eden hanedan egemenliği sona erdi.

 

Bu kararın anlamı çok büyüktü:

 

Artık devletin sahibi bir hanedan değil, Türk milletiydi.

 

Mustafa Kemal Atatürk ve silah arkadaşları, Millî Mücadele’nin yalnızca işgalci güçlere karşı kazanılmasını yeterli görmüyorlardı. Yönetim anlayışının da değişmesi gerektiğine inanıyorlardı.

 

Nitekim 29 Ekim 1923’te Cumhuriyet ilan edildi. Egemenliğin millete ait olduğu yeni devlet düzeni resmen kuruldu.

 

### Harf Devrimi: Cehalete karşı açılan savaş

 

Tarihin ikinci büyük dönüm noktası ise 1 Kasım 1928’dir.

 

Türkiye Büyük Millet Meclisi, 1353 sayılı Türk Harflerinin Kabul ve Tatbiki Hakkında Kanun’u kabul ederek Latin esaslı Türk alfabesini yürürlüğe koyacak süreci başlattı.

 

Burada önemli bir ayrıntıyı hatırlatalım: Kanun 1 Kasım’da kabul edildi, 3 Kasım 1928’de Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Türkiye Büyük Millet Meclisi +1

 

Peki, bu değişiklik neden gerekliydi?

 

Türkçenin ses yapısına daha uygun, öğrenilmesi ve öğretilmesi daha kolay bir alfabe oluşturmak; okuma yazmayı yaygınlaştırmak ve eğitim seferberliğini hızlandırmak hedefleniyordu.

 

Atatürk, kara tahta başına geçerek yeni harfleri bizzat tanıttı. Öğretmenler, memurlar ve vatandaşlar yeni alfabeyi öğrenmek için seferber oldu. Millet Mektepleri açıldı.

 

Bu, yalnızca harflerin değişmesi değildi. Okuma yazmanın toplumun her kesimine yayılması için atılmış büyük bir eğitim adımıydı. Atatürk Ansiklopedisi +1

 

Elbette Harf Devrimi, geçmişteki yazılı kültürümüzün ve Osmanlı arşivlerinin önemini ortadan kaldırmaz. Geçmişimizi öğrenmek, eski yazıyı ve tarihî belgeleri okuyabilmek de kültürel sorumluluğumuzdur. Ancak geçmişe sahip çıkmak, yenileşmeye karşı çıkmak anlamına gelmez.

 

### Bugün kendimize şu soruyu sormalıyız!

 

Aradan yaklaşık bir asır geçti.

 

Atatürk’ün hedeflediği çağdaş, bilimsel ve laik eğitim anlayışını ne kadar koruyabildik? Çocuklarımıza özgür düşünmeyi, sorgulamayı, araştırmayı ve bilimsel düşünceyi ne ölçüde öğretebiliyoruz?

 

Cumhuriyet yalnızca bir yönetim biçimi değildir. Cumhuriyet; eşit yurttaşlık, fırsat eşitliği, kadın hakları, eğitim hakkı, hukuk devleti ve millet iradesidir.

 

Cumhuriyet’i sevmek, yalnızca bayrak törenlerinde alkışlamak değildir. Onun değerlerini korumak, geliştirmek ve gelecek kuşaklara aktarmaktır.

 

Bir eğitimci ve eğitim müfettişi olarak yıllarca okul koridorlarında, sınıflarda ve eğitim kurumlarında görev yaptım. Şuna inanıyorum: Bir ülkenin gerçek gücü, saraylarının ihtişamıyla değil, çocuklarının eğitim düzeyiyle ölçülür.

 

Saltanatın kaldırılması milletin iradesini, Harf Devrimi ise eğitimde yeni bir ufku temsil eder. İkisi de Cumhuriyet’e giden yolun önemli kilometre taşlarıdır.

 

Bugün bu tarihî kararları alırken gösterilen cesareti, aklı ve ileri görüşlülüğü hatırlama günüdür.

 

Başta Gazi Mustafa Kemal Atatürk olmak üzere, Millî Mücadele’nin bütün kahramanlarını, Cumhuriyet’i kuranları ve onu yaşatmak için emek verenleri saygı, minnet ve rahmetle anıyorum.

 

1 Kasım 1922’nin millet egemenliği, 1 Kasım 1928’in aydınlanma ruhu sonsuza kadar yaşasın!

 

YAŞASIN CUMHURİYET!

 

YAŞASIN MUSTAFA KEMAL ATATÜRK!

 

NE MUTLU TÜRK’ÜM DİYENE!

 

Araştırmada yararlanılan kaynaklar:

 

* Türkiye Büyük Millet Meclisi – Saltanatın Kaldırılması tarihî yayını. TBMM CDN

 

* Atatürk Ansiklopedisi – Saltanatın Kaldırılması ve Harf Devrimi. Atatürk Ansiklopedisi +1

 

* 1353 sayılı Türk Harflerinin Kabul ve Tatbiki Hakkında Kanun. Türkiye Büyük Millet Meclisi

*