Nöbetçi Eczaneler
ADNAN ONAY
Yaş çay üreticilerinin her kampanya döneminde karşılaştığı en büyük sorunlardan biri, açıklanan taban fiyatın altında tekliflerle karşı karşıya kalmalarıdır. Bu sezon da maalesef bu durum çok erken başladı.
ÇAYKUR’un günlük işleme kapasitesi dolduğu için kontenjanlı alıma geçmesiyle birlikte bazı fırsatçı özel sektör firmaları alım fiyatlarını 30 liranın da altına çektiler. Devletin belirlediği fiyatın çok gerisinde teklifler vererek, adeta “ya düşük fiyata sat ya da paranı aylar sonraya almaya razı ol.” ikilemiyle baş başa bırakıyorlar. Çaresiz şekilde üreticiler ÇAYKUR’a satamadıkları çaylarını düşük fiyatlarla özel sektöre satmak zorunda kalıyorlar.
Öyle anlaşılıyor ki bu manzara bundan sonra daha sık yaşanacak. Çünkü çay hasadında motorlu çay kesme makinelerinin (çay motoru) yaygınlaşmasıyla birlikte üreticiler aynı dönemde çay bahçelerine girip çok daha kısa sürede ürünlerini toplayıp, satmak istiyorlar. Eskiden makasla günlerce süren hasat, şimdi motor sayesinde iki, üç günde bitiyor. Bu da ÇAYKUR’un alım kapasitesini aşan yoğun bir arz dalgası yaratıyor. Kurum, kontenjan uygulamak zorunda kalınca da özel sektör devreye giriyor ve sıkışan üreticinin çaresizliğinden yararlanıyor.
Motorla hasadın artması üreticinin hasat işini kolaylaştırırken maddi kayıp yaşamasıyla karşı karşıya kalmasına yol açıyor. O nedenle bundan böyle her yıl aynı dönemde benzer sıkışıklıkların yaşanması kaçınılmaz hale gelecek. Üreticiler, çaylarını motorla toplamaktan vazgeçmeyeceklerine göre yaşadıkları düşük ücretle çay satmak zorunda kalınmasının önüne geçilmesi gerek.
Bu nedenle iktidara önemli bir sorumluluk düşüyor. Devletin açıkladığı taban fiyatın altına çay alımını yasal düzenlemelerle engellemek, bu tür fırsatçılığın önünü almak için yasal düzenlemeler ihtiyaç var. Özel sektörün, Devletin ÇAYKUR için açıkladığı fiyatın altında çay alımının önüne geçmek için yasal düzenleme yapılmasından başka çare yok. Geçen yıl bu şekilde alım yapan çay işletmesi yetkilileri Valilik tarafından yapılan toplantıda bir araya getirilerek, kendilerinden açıklanan fiyatın altında çay almamaları istendi. Bu toplantıda bazı idari önlemler gündeme geldi. Toplantı sonrasında sorun azalmış olsa da bu yıl fiyatların hızla düşmesi gösteriyor ki bu sorun idari tedbirlerle çözülebilecek bir sorun değil. Bunun tek çaresi yasal düzenleme.
Özel sektörün yaptığı düşük fiyatlı alımlarda kendileri açısından haklı gerekçeleri var. Devletin ÇAYKUR’a sağladığı finans imkânlarının kendilerine sağlanmamasının haksız rekabete neden olduğunu öne sürüp, kendilerine de benzer destekler sağlanmasını, aksi taktirde düşük fiyatla alım yapmanın önüne geçilemeyeceğini söylüyorlar. Bu ve benzer şikayetler ile üreticilerin şikayetlerini ortadan kaldıracak çareler üretilmezse bundan böyle her yıl bu manzaralarla karşılaşacağız. Kuru çay fiyatlarını artırmak da bu tür uygulamalara engel olmaya yermez.
İktidar yetkilileri farkında olmalılar, üreticiler bu sorundan dolayı iktidarı sorumlu tutmaktalar. Son zamanlarda artık iktidar seçmenleri de açıkça şikayette bulunmakta, sosyal medyadan seslerini duyurmaktalar. Haklı olarak “Devlet fiyatını ilan ediyor ama korumuyor, maliyetler yükselirken, açıklanan fiyattan dahi çay satamıyoruz.” eleştirisi giderek yükseliyor. Bu eleştirilerin daha da büyümeden, bir an önce önleyici ve kalıcı düzenlemelerin yapılması gerekmektedir.
Yaş çay üreticisi, Türkiye’nin önemli bir tarımsal değerinin ve Doğu Karadeniz ekonomisinin belkemiğidir. Bölge insanımızın mağduriyeti, bölgenin sosyal ve ekonomik huzurunu doğrudan etkilemektedir. Bu yüzden konunun ciddiyetle ele alınması ve üreticinin emeğinin korunması, hem adalet hem de milli ekonomi açısından bir zorunluluktur.