BİR ÜLKENİN KADERİYLE OYNAYAN ADAM: ÇAVUŞESKU’NUN YÜKSELİŞİ, AİLE İMPARATORLUĞU VE KANLI SONU

Fethi KARADENİZ
Eğitim Müfettişi – Araştırmacı Yazar

 

Peki, sıradan bir köylü çocuğu nasıl oldu da ülkesinin tek hâkimi hâline geldi? Eşi ve çocukları bu iktidar düzeninin neresindeydi? Ve bir zamanlar kendisini alkışlayan halk, neden sonunda ona sırtını döndü?

YOKSULLUKTAN İKTİDARIN ZİRVESİNE

Nicolae Çavuşesku, 26 Ocak 1918’de Romanya’nın Scorniceşti kasabasında, yoksul bir köylü ailesinin çocuğu olarak dünyaya geldi. On çocuklu ailenin üyelerinden biriydi. Eğitimini tamamlayamadan çalışma hayatına atıldı. Genç yaşlarda komünist harekete katıldı ve siyasi faaliyetleri nedeniyle hapishaneye girdi.

Hapishane yılları, onun siyasi yükselişinde önemli rol oynadı. Burada dönemin komünist kadrolarıyla ilişkiler kurdu. Gheorghe Gheorghiu-Dej’in çevresinde yükseldi.

Dej’in 1965 yılında ölümünün ardından Romanya Komünist Partisi’nin genel sekreterliğine getirildi.

Başlangıçta farklı bir lider profili çizdi. Sovyetler Birliği’ne mesafeli politikası, özellikle 1968’de Çekoslovakya’nın işgalini açıkça eleştirmesi, Batı dünyasında kendisine itibar kazandırdı. ABD Başkanı Richard Nixon’ın 1969’da Romanya’yı ziyareti de bu dönemin dikkat çekici gelişmelerindendi.

Ancak zamanla özgürlükçü görüntünün yerini kişisel iktidar hırsı aldı.

ÇAVUŞESKU AİLESİ: DEVLET Mİ, AİLE ŞİRKETİ Mİ?

Çavuşesku’nun iktidar hikâyesinde eşi Elena’nın ayrı bir yeri vardı.

Elena Çavuşesku, yalnızca devlet başkanının eşi değildi. Zamanla ülkenin en güçlü siyasi figürlerinden biri hâline geldi. Parti yönetiminde, bilim ve teknoloji kurumlarında, devlet kadrolarının belirlenmesinde etkili görevler üstlendi.

Bilimsel yeterliliği ve akademik unvanları da yıllarca tartışma konusu oldu. Buna rağmen ülkenin bilim dünyasında ve siyasi yönetiminde olağanüstü bir nüfuz elde etti.

Çiftin üç çocuğu vardı: Valentin, Zoe ve Nicu.

Özellikle küçük oğulları Nicu’nun siyasi yükselişi dikkat çekiciydi. Parti ve devlet yönetiminde önemli görevler üstlenmesi, gelecekte babasının yerine geçebileceği yorumlarına yol açtı.

Ayrıca Çavuşesku’nun kardeşleri ve diğer yakın akrabaları da devletin önemli kademelerinde görev aldı. Bazı tarihsel araştırmalarda, 1989’a gelindiğinde yaklaşık 27 yakın akrabasının üst düzey parti ve devlet görevlerinde bulunduğu belirtiliyor.

Böylece halk adına yönetildiği söylenen bir ülkede, devlet yönetimi giderek bir ailenin çevresinde şekillendi.

HALK AÇLIKLA MÜCADELE EDERKEN İKTİDAR GÖSTERİŞ İÇİNDEYDİ

Çavuşesku’nun en büyük hatalarından biri, ülkenin ekonomik gerçeklerini halkın yaşamından kopuk politikalarla yönetmesiydi.

Dış borçları kapatma hedefiyle ülkenin ürettiği gıda maddelerinin önemli bir bölümü ihracata yönlendirildi. Sonuç ne oldu?

Ekmek, et, yağ ve temel gıda ürünlerinde kıtlık yaşandı. Elektrik ve ısınma sınırlandırıldı. İnsanlar soğuk evlerde yaşamak, saatlerce yiyecek kuyruğunda beklemek zorunda kaldı.

Üstelik bütün bunlar yaşanırken televizyonlarda liderin başarıları anlatılıyor, Çavuşesku ailesinin gücü ve itibarı sürekli yüceltiliyordu.

Ülkede korku düzeninin en önemli araçlarından biri de Securitate adı verilen gizli polis teşkilatıydı.

İnsanlar düşüncelerini açıkça söylemekten çekiniyor, muhalif sesler baskıyla susturuluyordu.

İşte diktatörlüğün en tehlikeli yanı buydu: Yönetim, halkın gerçek sorunlarını duymak yerine kendi alkışını dinlemeye başlamıştı.

21 ARALIK 1989: ALKIŞLARIN YERİNİ İSYAN ALDI

Bükreş’te 21 Aralık 1989’da Çavuşesku’nun düzenlediği büyük miting, rejimin gücünü göstermek amacı taşıyordu.

Ancak beklenmedik bir şey oldu.

Kalabalık, liderin konuşmasını alkışlamak yerine protestoya başladı. Yıllarca korkuyla susturulan insanlar artık susmak istemiyordu.

Önce Timişoara’da başlayan halk hareketi ülkenin diğer şehirlerine yayıldı. Güvenlik güçlerinin müdahalesi ve yaşanan can kayıpları öfkeyi daha da büyüttü.

22 Aralık’ta Çavuşesku ve eşi Elena, helikopterle Bükreş’ten kaçmak zorunda kaldı. Ancak yakalandılar.

Bir zamanlar milyonların üzerinde söz sahibi olan lider, artık kendi ülkesinde tutunacak bir yer bulamıyordu.

25 ARALIK 1989: NOEL GÜNÜ GELEN SON

Nicolae ve Elena Çavuşesku, 25 Aralık 1989’da Târgovişte’de olağanüstü bir askerî mahkemede yargılandı.

Duruşma çok kısa sürdü. Mahkeme ikisini de idama mahkûm etti. Aynı gün kurşuna dizilerek infaz edildiler.

Ancak bu sonun da önemli bir hukuki tartışması vardı. Daha sonra ortaya çıkan belgeler, yargılama kararının mahkemeden önce siyasi olarak alındığını ve savunma haklarının ciddi biçimde kısıtlandığını gösterdi.

Çavuşesku rejimi sona ermişti ama Romanya’da devrim sırasında ve sonrasında yaşanan ölümlerle ilgili tartışmalar bitmedi.

Ailenin diğer üyeleri de eski siyasi güçlerini kaybetti. Nicu Çavuşesku 1996 yılında hayatını kaybetti.

TARİHİN DEĞİŞMEYEN DERSİ

Çavuşesku’nun hikâyesi yalnızca bir diktatörün yükselişi ve düşüşü değildir.

Bu hikâye; gücün denetlenmediğinde nasıl yozlaştığının, aile ve yakın çevre kayırmacılığının devlet kurumlarını nasıl zayıflattığının, halkın ekonomik sıkıntılarının görmezden gelinmesinin nasıl büyük toplumsal patlamalara yol açabileceğinin de ibretlik örneğidir.

Bir lider, halkın karşısında hesap vermekten kaçabilir. Muhalefeti susturabilir. Basını kontrol edebilir. Etrafını kendisini alkışlayan insanlarla doldurabilir.

Ama halkın yaşadığı gerçeği sonsuza kadar gizleyemez.

Çavuşesku’nun sarayları, unvanları, törenleri ve bitmek bilmeyen alkışları vardı. Fakat sonunda halkın güvenini kaybetti.

Çünkü iktidar koltuğu ne kadar yüksek olursa olsun, halkın çektiği acıların üzerine sonsuza kadar oturulamaz.

Tarih bize bir kez daha şunu hatırlatıyor:

Devlet, bir ailenin değil, milletin malıdır. İktidar, miras bırakılacak bir mülk değil, halka karşı taşınan bir sorumluluktur.