Handüzü Yaylası Mağdur

Ceyhun KALENDER

 

Rize’nin Güneysu ilçesi Başköy köyü sınırları dâhilinde yer alan ve mülkiyet/kullanım rejimi bakımından kadim yaylak vasfına sahip olan 446 ada 1 parsel ile 447 ada 1 parsel numaralı taşınmazların, 4342 sayılı Mera Kanunu’nun 14. maddesi uyarınca tahsis amacının değiştirilmesine yönelik girişimler, bölgenin sosyo-ekonomik ve ekolojik dokusu üzerinde telafisi güç olumsuz etkiler doğurma potansiyeline sahiptir.

 

Rize İl Tarım ve Orman Müdürlüğü’nün 05.10.2026 tarihli yazısıyla resmiyet kazanan bu idari süreç, bölgede geleneksel üretimi sürdüren yerel topluluklar nezdinde derin bir mağduriyet riski yaratmaktadır.

 

Mekânsal analiz verileri ve kadastral haritalar incelendiğinde; söz konusu parsellerin Handüzü Tabiat Parkı ile mekânsal bir bütünlük teşkil ettiği ve doğrudan geleneksel hayvancılık faaliyetlerinin yürütüldüğü otlatma aksı üzerinde bulunduğu görülmektedir.

 

Ancak sürecin en kritik boyutu, söz konusu alanlar dışında kalan diğer mera parsellerinin daha önce Kültür ve Turizm Bakanlığı’na devredilmiş/tahsis edilmiş olmasıdır.

 

Bu son tahsis amacı değişikliği hamlesiyle birlikte, bölgedeki yaylacılara ve hayvancılıkla geçinen yerel halka otlatma yapabilecekleri hiçbir mera alanı kalmamış durumdadır.

 

Bu durum, idari bir düzenlemenin ötesinde bölgedeki kırsal üretimin ve yaşamın tamamen tasfiye edilmesi anlamına gelmektedir.

 

Sosyo-Ekonomik ve Kültürel Boyut: Kırsal Üretimin Zayıflaması

 

Söz konusu karardan doğrudan ve dolaylı olarak etkileneceği öngörülen yaklaşık 1.000 hane, geçim stratejilerini nesillerdir bu mera alanlarının sunduğu doğal ekosistem hizmetlerine dayandırmaktadır. Tahsis amacı değişikliği neticesinde ortaya çıkması muhtemel sosyo-ekonomik olumsuzluklar şu başlıklar altında özetlenebilir:

 

Merasız Kalan Üreticiler ve Geçim Kaynaklarının Yok Olması: Diğer meraların önceden Turizm Bakanlığı’na aktarılması ve son kalan parsellerin de mera vasfından çıkarılması neticesinde, yaylacıların hayvanlarını otlatabileceği hiçbir alan kalmayacaktır. Bu durum, üreticileri hayvancılık faaliyetlerini tamamen sonlandırmak zorunda bırakacaktır.

 

Kültürel Mirasın ve Somut Olmayan Hafızanın Kaybı: Bölgedeki yaylacılık faaliyeti, yalnızca ekonomik bir üretim biçimi olmayıp toplumsal dayanışmayı, imece geleneklerini ve ekolojik bilgi birikimini nesilden nesile aktaran somut olmayan bir kültürel mirastır. Meraların tamamen kullanım dışı kalması, bu geleneksel yaşam tarzının tarih sahnesinden silinmesini hızlandıracaktır.

 

Ekolojik Dengenin Bozulması: Doğal bitki örtüsünün ve mera ekosisteminin bütünlüğünün bozulması; toprak erozyonu, su kaynaklarının rejim bozulması ve biyoçeşitlilik kaybı gibi çevresel riskleri beraberinde getirecektir.

 

Kamu Yararı İlkeleri Çerçevesinde Değerlendirme

Handüzü Yaylası Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Derneği tarafından dile getirilen haklı talepler, kırsal kalkınmanın ve yerel ekosistemlerin korunmasının temel ilkeleriyle örtüşmektedir. İdari kararların oluşturulma sürecinde, karar alma mekanizmalarına yerel halkın katılımının sağlanması ve bölgenin tarihsel-sosyal dinamiklerinin dikkate alınması, sosyal adaletin temini açısından bir gerekliliktir.

 

Sonuç olarak; Güneysu ilçesi Başköy köyündeki mera alanlarının mevcut hukuki ve ekolojik statüsünün korunması, daha önce turizme devredilen meralar nedeniyle zaten daralan yaşam alanlarında son kalan parsellerin de kaybedilmemesi açısından hayatidir. Yaklaşık 1.000 ailenin mağduriyetinin önlenmesi, geleneksel hayvancılık faaliyetlerinin sürdürülebilir kılınması ve bölgesel biyoçeşitliliğin muhafazası adına ilgili kurumların tahsis amacı değişikliği kararını kamu yararı ve sosyo-ekolojik sürdürülebilirlik ilkeleri ışığında yeniden değerlendirmesi gerekir.

 

“İnsanı yaşat ki devlet yaşasın” Şeyh Edebali