Fethi KARADENİZ Eğitim Müfettişi – Araştırmacı Yazar
Bir hafta içinde iki, hatta üç kez akaryakıt fiyatı değişiyor. Bir gün zam, birkaç gün sonra indirim, ardından yeniden zam…
Vatandaş sabah aracına bindiğinde deposunu kaça dolduracağını, nakliyeci taşıma maliyetini nasıl hesaplayacağını, çiftçi traktörüne koyacağı mazotun fiyatının ne olacağını kestiremiyor.
Peki, bu ülkede akaryakıt fiyatları neden bu kadar sık değişiyor? Devlet bu fiyatları belirli bir süre sabit tutamaz mı? Yoksa dünyadaki bütün ülkelerde vatandaş aynı belirsizliği mi yaşıyor?
Bu soruların artık ciddi biçimde tartışılması gerekiyor.
DÜNYADA DA BÖYLE Mİ?
Araştırdığımızda ilginç bir gerçekle karşılaşıyoruz: Hayır, bütün ülkelerde akaryakıt fiyatları Türkiye’deki gibi serbest piyasa koşullarına bırakılmıyor.
Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), ülkelerin akaryakıt fiyatlarını belirlerken farklı yöntemler kullandığını belirtiyor. Bazı ülkeler fiyatları serbest bırakırken bazıları devlet müdahalesiyle sınırlandırıyor.
Örneğin:
* Japonya: Devlet, toptancılara sağladığı desteklerle benzin fiyatlarını belirli bir seviyede tutmaya çalışıyor.
* Güney Kore: Rafinerilerin toptan satış fiyatlarına tavan uygulayabiliyor.
* Macaristan: Belirli dönemlerde akaryakıt için azami pompa fiyatı uyguladı.
* İspanya ve İrlanda: Vergi indirimleriyle vatandaşın akaryakıt yükünü hafifletme yoluna gitti.
Demek ki devletin elinde kullanabileceği araçlar var. Ancak bunun bir maliyeti bulunuyor. Fiyatı sabitlemek, uluslararası petrol fiyatları yükselirken aradaki farkın vergi gelirlerinden, bütçeden veya sübvansiyonlardan karşılanması anlamına geliyor.
Türkiye’de de bunun bir örneği yaşandı. Mart 2026’da yeniden uygulamaya alınan eşel mobil sistemiyle petrol ve döviz kaynaklı artışların yüzde 75’e kadar olan bölümünün ÖTV indirimiyle karşılanması öngörüldü. Ancak sistemin 1 Ekim 2026 itibarıyla sona erdirilmesi kararlaştırıldı.
Yani mesele yalnızca devletin fiyatı sabitleyip sabitleyememesi değil; bunun ne kadar süreyle ve hangi kaynakla yapılabileceğidir.
VATANDAŞIN İSTEDİĞİ LÜKS DEĞİL, ÖNGÖRÜLEBİLİRLİK!
Elbette Türkiye petrol üreten bir ülke değil. Ham petrol fiyatları, uluslararası piyasalar ve döviz kuru akaryakıt maliyetlerini doğrudan etkiliyor. Bunları görmezden gelemeyiz.
Ancak vatandaşın da görmezden gelinemeyecek bir gerçeği var.
Akaryakıt yalnızca otomobil sahiplerinin meselesi değildir. Mazot pahalanınca nakliye pahalanıyor, nakliye pahalanınca pazardaki sebze ve meyvenin fiyatı artıyor. Üretimden ulaşıma, tarımdan sanayiye kadar her sektör bu değişimden etkileniyor.
Üstelik vatandaşın geliri akaryakıt fiyatları kadar sık güncellenmiyor!
Peki, ne yapılabilir?
Devlet, akaryakıt fiyatlarını sonsuza kadar sabitlemek zorunda değil. Ancak ani fiyat değişimlerinin vatandaşa yansımasını azaltacak, belirli dönemler için öngörülebilir bir fiyatlandırma politikası geliştirebilir.
Örneğin:
* Akaryakıt fiyatlarındaki değişimler haftalık veya aylık takvimle sınırlandırılabilir.
* Olağanüstü petrol fiyatı artışlarında geçici vergi düzenlemesine gidilebilir.
* Çiftçi, nakliyeci ve dar gelirli vatandaş için hedefli destekler uygulanabilir.
* Vergi yükü ve fiyat oluşumu daha şeffaf biçimde açıklanabilir.
Bunlar tartışılabilir, hesaplanabilir ve kamuoyunun önüne konulabilir önerilerdir.
SON SÖZÜMÜZ ŞU:
Devletin görevi yalnızca fiyat değişikliklerini açıklamak değil, vatandaşın ekonomik hayatını öngörülebilir kılacak politikalar geliştirmek de olmalıdır.
Bir vatandaş sabah aracına bindiğinde akaryakıtın kaç lira olduğunu öğrenmek için sürekli haber beklememeli.
Bir çiftçi tarlasını sürerken, bir nakliyeci yola çıkarken, bir emekli aracına yakıt alırken yarın neyle karşılaşacağını az çok bilmelidir.
Bizim istediğimiz petrolün bedava olması değil, dünya piyasalarındaki her dalgalanmanın faturasının doğrudan vatandaşın sırtına yüklenmemesidir.
Akaryakıt fiyatı bir gün iniyor, ertesi gün yükseliyor. Peki, vatandaşın alım gücü ne zaman yükselecek?
Artık şu soruya cevap verilmesini istiyoruz:
DEVLET AKARYAKIT FİYATLARINI EN AZINDAN BELİRLİ BİR SÜRE İÇİN ÖNGÖRÜLEBİLİR HALE GETİREMEZ Mİ?
